با شروع روزهای سرد، اولین کاری که خیلی از ما انجام می‌دهیم روشن‌کردن بخاری، شوفاژ یا سیستم گرمایشی خانه است. اما اگر این وسایل چند ماه خاموش بوده‌اند، بهتر است قبل از استفاده دوباره، وضعیت آن‌ها و محیط اطرافشان را بررسی کنیم. گرفتگی دودکش، نشتی گاز، اتصالات برق آسیب‌دیده و تجمع گردوغبار از مواردی هستند که در صورت بی‌توجهی می‌توانند خطرآفرین باشند. از طرف دیگر، بعضی فضاهای گرم و کم‌رفت‌وآمد خانه ممکن است محل پنهان‌شدن سوسک‌ها و سایر آفات باشند.

لازم نیست تمام این بررسی‌ها را خودتان انجام دهید. تمیزکردن محیط اطراف وسایل و بررسی ظاهری بعضی قسمت‌ها کار ساده‌ای است، اما سرویس بخاری گازسوز، بررسی دودکش و تعمیر اتصالات برق بهتر است به افراد متخصص سپرده شود. در ادامه، قسمت‌هایی از خانه را معرفی می‌کنیم که بهتر است قبل از شروع فصل سرما به آن‌ها توجه کنید.

۱. پشت بخاری و شوفاژ؛ جایی که گردوغبار و حشرات پنهان می‌شوند

پشت بخاری، اطراف رادیاتورها و فضای زیر وسایل گرمایشی معمولاً از قسمت‌هایی هستند که هنگام نظافت خانه کمتر به آن‌ها توجه می‌کنیم. در طول فصل گرم، ممکن است گردوغبار، پرز فرش و وسایل اضافی در این نقاط جمع شوند. اگر این مواد نزدیک قسمت‌های داغ بخاری قرار بگیرند، احتمال ایجاد بوی سوختگی یا حتی آتش‌سوزی افزایش پیدا می‌کند. پیشنهاد می‌کنیم قبل از روشن‌کردن وسایل گرمایشی، فضای اطراف آن‌ها را بررسی کنید و وسایل قابل اشتعال مانند کارتن، پارچه و کاغذ را از بخاری دور نگه دارید. البته اگر بخاری گازسوز است، برای جابه‌جایی آن یا دست‌کاری اتصالات گاز و دودکش حتماً از سرویس‌کار مجاز کمک بگیرید.

این قسمت‌ها ممکن است محل پنهان‌شدن سوسک نیز باشند، به‌خصوص اگر در نزدیکی آشپزخانه، لوله‌های آب یا محیط‌های مرطوب قرار داشته باشند. اگر هنگام نظافت با سوسک یا نشانه‌هایی مانند فضولات ریز و پوسته‌های باقی‌مانده مواجه شدید، بهتر است محل ورود و تجمع آن‌ها را شناسایی کنید.

برای کنترل این آفات، ابتدا رفع نشتی، بستن شکاف‌ها و نظافت محیط را در اولویت قرار دهید. همچنین روشهایی مثل دستگاه دفع حشره برقی هستند که می توانید آنهارا خریداری کنید و این حشرات موذی را از خانه خود دور کنید اما، بهتر است درباره مشخصات و شواهد عملکرد محصول تحقیق کنید؛ زیرا اثربخشی دستگاه‌های فراصوت تجاری برای دفع پایدار سوسک‌ها به‌طور قابل اتکا ثابت نشده است و این تجهیزات نباید جایگزین روش‌های مؤثر کنترل آلودگی شوند.

۲. دودکش و مسیر خروج گازهای احتراق را بررسی کنید

یکی از مهم‌ترین بررسی‌های قبل از روشن‌کردن بخاری گازسوز، اطمینان از سلامت دودکش و مسیر خروج گازهای احتراق است. اگر دودکش مسدود باشد یا اتصال مناسبی نداشته باشد، ممکن است گاز مونوکسیدکربن وارد فضای خانه شود. این گاز بی‌رنگ و بی‌بوست و می‌تواند بدون اینکه متوجه حضور آن شوید، باعث مسمومیت شدید شود. پیشنهاد می‌کنیم قبل از استفاده از بخاری، بررسی کامل مسیر دودکش، اتصالات و شرایط تهویه را به سرویس‌کار متخصص بسپارید. ممکن است در طول فصل گرم، مسیر دودکش بر اثر ورود پرندگان، تجمع آلودگی یا آسیب‌دیدن قطعات دچار مشکل شده باشد. بهتر است در خانه از هشداردهنده استاندارد مونوکسیدکربن نیز استفاده کنید و آن را مطابق دستورالعمل سازنده نصب کنید. البته این دستگاه جایگزین سرویس و بررسی دودکش نیست.

اگر هنگام استفاده از وسیله گرمایشی دچار سردرد، سرگیجه، تهوع یا ضعف غیرعادی شدید، به‌خصوص اگر چند نفر هم‌زمان این علائم را دارند، احتمال مسمومیت با مونوکسیدکربن را جدی بگیرید. در چنین شرایطی فوراً به هوای آزاد بروید، دیگران را نیز از ساختمان خارج کنید و با اورژانس و خدمات امدادی تماس بگیرید. تا زمانی که متخصص ایمنی وسیله و محیط را تأیید نکرده، دوباره از آن استفاده نکنید.

۳. زیر کابینت‌ها و اطراف لوله‌های آب گرم را فراموش نکنید

با شروع فصل سرما، بعضی قسمت‌های خانه مانند اطراف لوله‌های آب گرم و فضاهای نزدیک تجهیزات گرمایشی، دمای بالاتری نسبت به محیط اطراف دارند. اگر این نقاط مرطوب و کم‌رفت‌وآمد باشند، ممکن است برای پنهان‌شدن سوسک‌ها مناسب شوند. بهتر است زیر سینک ظرف‌شویی، اطراف لوله‌های آب و فاضلاب و قسمت‌های پشت کابینت را بررسی کنید. وجود لکه‌های رطوبت، بوی نم یا تغییر رنگ دیوار می‌تواند نشانه نشتی باشد. برطرف‌کردن این مشکلات علاوه بر جلوگیری از آسیب به ساختمان، شرایط مناسب برای تجمع بعضی آفات را نیز کاهش می‌دهد. اگر نشتی از اتصالات ساده و قابل دسترس نیست یا در نزدیکی تجهیزات برقی و گرمایشی قرار دارد، بهتر است تعمیر آن را به لوله‌کش متخصص بسپارید. همچنین برای مقابله با سوسک‌ها از اسپری‌کردن حشره‌کش روی بخاری، پریز برق، موتورخانه یا تجهیزات داغ خودداری کنید؛ زیرا برخی فرآورده‌ها قابل اشتعال هستند و استفاده نادرست از آن‌ها خطر ایجاد می‌کند.

۴. پریزها و اتصالات برق وسایل گرمایشی باید سالم باشند

بخاری‌های برقی و سایر تجهیزات گرمایشی معمولاً توان مصرفی نسبتاً بالایی دارند و به همین دلیل، وضعیت سیم‌کشی و پریز برق آن‌ها اهمیت زیادی دارد. اگر دوشاخه آسیب دیده، سیم دستگاه فرسوده شده یا پریز هنگام استفاده داغ می‌شود، بهتر است وسیله را روشن نکنید. یکی از اشتباهات رایج، اتصال بخاری برقی به چندراهی یا سیم رابط نامناسب است. این کار ممکن است باعث افزایش دمای اتصالات و خطر آتش‌سوزی شود. بهتر است وسیله گرمایشی برقی، مطابق دستورالعمل سازنده، مستقیماً به پریز مناسب و سالم متصل شود.

اگر نشانه‌هایی مانند جرقه، بوی سوختگی، تغییر رنگ پریز یا قطع‌شدن مکرر فیوز مشاهده کردید، از استفاده مجدد خودداری کنید و بررسی را به برق‌کار متخصص بسپارید. بازکردن پریز یا تعمیر سیم‌کشی بدون دانش فنی می‌تواند خطر برق‌گرفتگی داشته باشد.

۵. درز پنجره‌ها و ورودی‌های خانه را کنترل کنید

درزهای اطراف پنجره‌ها و درهای ورودی علاوه بر ورود هوای سرد، ممکن است مسیر ورود حشرات به خانه باشند. قبل از شروع فصل سرما بهتر است وضعیت نوارهای درزگیر، قاب پنجره‌ها و فاصله زیر درها را بررسی کنید. استفاده از درزگیر مناسب می‌تواند به کاهش اتلاف گرما کمک کند و در بعضی نقاط، ورود حشرات را نیز محدود کند. البته باید میان درزهای غیرضروری و مسیرهای تهویه موردنیاز وسایل گازسوز تفاوت قائل شد. هرگز برای جلوگیری از ورود هوای سرد، دریچه‌های تهویه ضروری یا مسیر تأمین هوای احتراق وسایل گازسوز را مسدود نکنید. اگر نمی‌دانید کدام دریچه باید باز بماند، بهتر است پیش از هر تغییری با متخصص تأسیسات مشورت کنید.

۶. انباری و فضاهای کم‌رفت‌وآمد را قبل از زمستان تمیز کنید

انباری، پارکینگ و اتاق تأسیسات معمولاً محل نگهداری کارتن‌ها، وسایل قدیمی و تجهیزاتی هستند که کمتر استفاده می‌شوند. این فضاها در صورت وجود رطوبت، مواد غذایی یا شکاف‌های متعدد می‌توانند محل پنهان‌شدن حشرات و جوندگان باشند. پیشنهاد می‌کنیم پیش از شروع فصل سرما، وسایل اضافی را مرتب کنید، کارتن‌های آسیب‌دیده را بررسی کنید و از نگهداری مواد قابل اشتعال در نزدیکی تجهیزات گرمایشی خودداری کنید. اگر در انباری با فضولات موش، آثار جویدگی سیم‌ها یا نشانه‌های آلودگی گسترده مواجه شدید، بهتر است از متخصص کنترل آفات کمک بگیرید. سیم‌های جویده‌شده نیز باید توسط برق‌کار بررسی شوند؛ زیرا ممکن است عایق آن‌ها آسیب دیده باشد و خطر اتصال کوتاه ایجاد کنند.

۷. تهویه خانه را با شروع فصل سرما نادیده نگیرید

وقتی هوا سرد می‌شود، معمولاً درها و پنجره‌ها را برای مدت طولانی بسته نگه می‌داریم تا گرمای خانه حفظ شود. اما بعضی وسایل گرمایشی، به‌ویژه تجهیزات گازسوز، برای عملکرد ایمن به شرایط تهویه و تأمین هوای مناسب نیاز دارند. کمبود هوای احتراق یا اختلال در خروج گازهای حاصل از سوختن می‌تواند خطرناک باشد. بنابراین بهتر است قبل از استفاده از وسایل گرمایشی، وضعیت تهویه مطابق الزامات همان دستگاه بررسی شود. اگر بخاری یا آبگرمکن گازسوز دارید، برای تشخیص کافی‌بودن تهویه و سلامت مسیر خروج دود از متخصص کمک بگیرید. بازکردن اتفاقی پنجره یا احساس جریان هوا، به‌تنهایی نشانه ایمن‌بودن سیستم نیست.

اگر در اطراف وسایل گرمایشی سوسک دیدیم، چه کار کنیم؟

مشاهده سوسک در اطراف بخاری یا شوفاژ الزاماً به معنای وجود لانه در همان نقطه نیست. ممکن است حشره از شکاف دیوار، مسیر لوله‌ها یا قسمت دیگری از ساختمان وارد شده باشد. بهتر است ابتدا وسیله گرمایشی را خاموش کنید و پس از سردشدن کامل، اطراف آن را از نظر آلودگی و نشانه‌های حضور حشرات بررسی کنید. البته بازکردن بدنه بخاری، دست‌کاری اتصالات گاز یا ورود به قسمت‌های برقی دستگاه برای پیدا کردن حشرات کار ایمنی نیست و باید به متخصص سپرده شود. برای کنترل سوسک‌ها، شناسایی محل تجمع، حذف منابع آب و غذا، بستن شکاف‌ها و استفاده اصولی از طعمه‌های مناسب معمولاً از اقدامات اصلی هستند. اگر آلودگی گسترده است یا سوسک‌ها مرتب برمی‌گردند، بهتر است از شرکت معتبر کنترل آفات کمک بگیرید.

همچنین از قراردادن طعمه‌ها و مواد شیمیایی در محل‌های داغ یا داخل تجهیزات گرمایشی خودداری کنید؛ زیرا ممکن است علاوه بر خطرات شیمیایی، عملکرد ایمن دستگاه را مختل کنند.

چک‌لیست نهایی خانه قبل از شروع فصل سرما

قبل از روشن‌کردن وسایل گرمایشی، بهتر است چند قسمت مهم خانه را بررسی کنید. اطراف بخاری و شوفاژ باید از گردوغبار و مواد قابل اشتعال پاک باشد، پریزها و سیم‌های برق باید سالم باشند و نشتی آب در اطراف لوله‌ها برطرف شده باشد. همچنین بررسی انباری، شکاف‌های دیوار و مسیرهای ورود حشرات می‌تواند به جلوگیری از مشکلات احتمالی در فصل سرما کمک کند. با این حال، مهم‌ترین موضوع، ایمنی وسایل گرمایشی است. بررسی دودکش، اتصالات گاز، وضعیت احتراق و تعمیرات برقی باید توسط افراد متخصص انجام شود. اگر نسبت به سلامت وسیله‌ای تردید دارید، بهتر است تا زمان بررسی و تأیید ایمنی، از روشن‌کردن آن خودداری کنید.

رسیدگی به این موارد پیش از شروع روزهای سرد، هم احتمال بروز مشکلات ایمنی را کاهش می‌دهد و هم کمک می‌کند محیط خانه تمیزتر و آماده‌تر باشد.