روش های خانگی برای تشخیص عسل

تشخیص عسل طبیعی و میزان کیفیت عسل مهمترین نگرانی افراد هنگام خرید عسل است و این دغدغه که آیا عسل خریداری شده واقعا طبیعی است یک نگرانی جدی برای همه شما عزیزان است چون بر اساس نوشته روی لیبل و برچسب ظرف یا اظهارات فروشنده عسل مبنی بر طبیعی بودن عسل نمی‌توان از کیفیت و طبیعی بودن عسل مطمئن شد. از آن جایی که عسل طبیعی معمولا برای مصارف درمانی خریداری می‌شود و اغلب هزینه بالایی نیز پرداخت می کنید داشتن یک خرید شیرین نیازمند اطلاعات دقیق و علمی در زمینه عسل شناسی است تا بتوانید با کمترین دغدغه و با اطمینان خاطر کامل یک انتخاب سالم و دقیق داشته باشید.

تشخیص عسل طبیعی و تمایز آن از شبه عسل (عسل تقلبی، عسل دیگی، عسل صنعتی، عسل نما) یکی از نگرانی‌های مصرف‌کنندگان عسل نه‌تنها در ایران بلکه در تمام دنیاست. این که بتوانیم کیفیت عسل را به‌درستی و دقت بالا تشخیص بدهیم برای همه افراد به‌ویژه عسل دوستان و فعالین بازار عسل بسیار مهم و ضروری است. اهمیت بسیار زیاد عسل از هزاران سال پیش که در کتب آسمانی همچون قرآن، تورات و انجیل و کتب طب سنتی به آن اشاره شده است باعث شده است که عسل جایگاه ویژه‌ای در تغذیه و درمان مردم داشته باشد و متأسفانه زمینه تقلبات گسترده این نعمت بهشتی در بازار ایجاد شده است.

عسل سومین محصول پر تقلب در دنیا

اهمیت مصرف عسل طبیعی در بسیاری از فرهنگ‌ها و ملل مختلف از دیرباز مورد توجه بوده است و به همین دلیل نیز متقلبین با تولید محصولات شیرین با ویژگی‌های ظاهری عسل سعی در گمراهی مردم داشته‌اند تاحدی‌که بر اساس آمارهای رسمی اتحادیه بین‌المللی زنبورداران Apimondia، عسل سومین محصول پر تقلب در دنیا بعد از شیر و روغن زیتون است!!! و گردش مالی صنعت تقلب عسل بیش از ۱ میلیارد دلار آمریکا برآورد می‌شود و بر اساس گزارش وزارت کشاورزی آمریکا بزرگ‌ترین تقلب حوزه غذایی با واردات عسل تقلبی از کشور چین به آمریکا صورت‌گرفته است.

در بازار ایران نیز محصولی شیرین و اغلب سمی با نام عسل طبیعی در بسیاری از فروشگاه‌های بزرگ به فروش می‌رسد که روح زنبورعسل و زنبوردار از آن بی‌خبر است و بیشتر این شبه عسل‌ها به نام عسل طبیعی و باکیفیت و با لیبل‌های بسیار زیبا و تخفیف‌های زیاد به فروش می‌رسند بدون اینکه در روند تولید آنها زنبور دخالتی داشته باشد!

عسل طبیعی چیست؟

به چه چیزی عسل طبیعی می‌گوییم؟

بر اساس استانداردهای بین‌المللی همچون استاندارد کدکس و استاندارد ملی ایران به شماره ۹۲ عسل به این صورت تعریف شده است: ماده طبیعی شیرینی است که زنبور عسل آن را از شهد گل‌ها، شکوفه‌ها، تراوش بخش زنده گیاهان، ترشحات حشرات مکنده روی قسمت‌های زنده گیاهان، جمع‌آوری، عمل‌آوری و در کندو ذخیره می‌سازد و در آن عمل‌آوری آن هیچ‌گونه عملیات فیزیکی و شیمیایی صورت نگرفته باشد. با در نظر گرفتن این تعریف می‌توانیم درک کنیم که عسل بایستی دو ویژگی مهم داشته باشد اول این که منشأ شهد گیاهان را دارد و دوم این که محصول زنبورعسل است و هر محصولی که این دو ویژگی را به‌صورت کامل نداشته باشد قطعاً عسل نیست!! تغذیه زنبورهای عسل با شربت شکر یا شربت ذرت در هنگام تولید عسل در کندو، تهیه شبه عسل با استفاده از شربت فروکتوز به همراه اسانس‌ها و رنگ‌های مصنوعی از نمونه‌های تقلب در زمینه عسل است و تولید محصولاتی با این ویژگی قطعاً نوعی تقلب محسوب می‌شود! و استفاده از این محصولات شبه عسل می‌تواند سلامت شما را به خطر بیندازد!

به چه چیزی عسل تقلبی می‌گوییم؟

همانطور که گفته شد محصول شیرینی که ظاهری همچون عسل داشته باشد اما نه منشأ آن شهد گیاهان باشد و نه توسط زنبور عسل تولید شده باشد، در واقع عسل تقلبی است. روش‌های مختلفی برای ساخت عسل تقلبی وجود دارد. از جمله این روش‌ها می‌توان به:

عسل تغذیه‌ای: تغذیه زنبور با شکر یا شربت ذرت یا دیگر شربت‌های شیرین که در اصطلاح به آن عسل شکری گفته می‌شود. این عسل‌ها می‌توانند صددرصد تغذیه‌ای یا ترکیبی از عسل تولید شده از شهد و عسل تغذیه‌ای باشند. این نوع عسل نسبت به دیگر انواع تقلبی عسل مضرات کمتری دارد و با اینکه خواص آن اختلاف فاحشی با عسل طبیعی دارد اما به این دلیل که توسط زنبور عسل تولید می‌شود، حداقل یکی از دو شرط اصلی عسل را دارا است.

عسل پختنی: این نوع از عسل تقلبی یکی از ارزان‌قیمت‌ترین و ساده‌ترین روش‌های تقلب در بازار عسل است. در این روش شکر را در آب حل کرده و با پختن آن طوری غلظت را افزایش می‌دهند که این ماده ظاهری شبیه به عسل پیدا کند. برای ایجاد شباهت بیشتر از اسانس و رنگ‌های مصنوعی استفاده می‌شود.

عسل فروکتوزی: این نوع عسل با استفاده از شربت فروکتوز تهیه می‌شود. این شربت ظاهری شبیه به عسل دارد و با افزودن رنگ و اسانس به آن، به‌عنوان عسل طبیعی به فروش می‌رسد. استفاده از شربت فروکتوز به این دلیل است که در آزمایش ساکارز عسل، میزان ساکارز آن بسیار پایین به دست آید. ما پیش از این در مقاله آزمایش عسل به طور مفصل به این پرداختیم که چگونه این‌گونه تقلب‌ها می‌تواند یک آزمایش ناقص را دور بزند.

آیا روش خانگی برای تشخیص عسل طبیعی وجود دارد؟

روش‌های خانگی زیادی برای تشخیص عسل طبیعی در سایت‌ها و یا در پیج‌های اینستاگرامی و کانال‌های تلگرامی توسط برخی از عسل فروشان و یا گاهی اوقات کارشناسان عسل ارائه می‌شود. ادعای این روش‌ها این است که شما می‌توانید با چند روش ساده و کاملاً کاربردی کیفیت و اصالت عسل را تشخیص دهید. در این مقاله یک‌به‌یک این روش‌ها را با هم بررسی می‌کنیم تا با میزان دقت و کارایی این روش‌ها برای تشخیص عسل طبیعی آشنا شویم. اگر می‌خواهید با کلیه روش‌های خانگی تشخیص عسل طبیعی آشنا شوید تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.

تشخیص عسل با کبریت

بر اساس یک سری آزمایش‌های خانگی ادعا می‌شود که عسل طبیعی و کاملاً خالص قابل‌اشتعال است و روش آزمون به این صورت است که یک چوب‌کبریت خشک را در عسل فروکنید و آن را آتش بزنید اگر کبریت شما روشن شود عسل شما عسل طبیعی است و اگر روشن نشود عسل تقلبی است. این روش را ما در آزمایشگاه عسل یاس آزمایش کردیم یک نمونه عسل طبیعی و یک نمونه عسل کاملاً تقلبی را که در آزمایشگاه طبیعی بودن و تقلبی بودن آن محرز شده بود برای آزمون تشخیص عسل با کبریت در نظر گرفتیم. با انجام آزمون مشخص شد که این آزمون به‌هیچ‌وجه صحیح نیست و با آزمون تشخیص عسل با کبریت و یا شعله آتش نمی‌توان طبیعی بودن یا تقلبی بودن عسل را تعیین کرد. در همه عسل‌های طبیعی و تقلبی ۱۵ الی ۲۰ درصد رطوبت یا آب و در حدود ۷۵ الی ۸۰ درصد نیز قندهای مختلف وجود دارد که هیچ کدام از ترکیبات سازنده عسل طبیعی و عسل تقلبی قابلیت اشتعال ندارند و نمی‌توانیم بر اساس آزمون کبریت یا آزمون شعله آتش، کیفیت و طبیعی بودن عسل را تشخیص دهیم.

نتیجه‌گیری: آزمون تشخیص عسل با کبریت مبنای علمی ندارد و بر اساس آتش‌زدن عسل نمی‌توان طبیعی بودن عسل را تعیین کرد.

تشخیص عسل با آب سرد

آزمون تشخیص عسل با آب سرد از دیگر آزمون‌های خانگی برای تشخیص عسل طبیعی است که در فضای مجازی و حتی برخی از کتاب‌ها و مقالات قدیمی ارائه شده است.

روش آزمون به این صورت است که اگر عسل طبیعی را در داخل آب سرد بریزیم عسل در ته ظرف ته‌نشین شده و در آب سرد حل نمی‌شود؛ اما عسل تقلبی به‌محض ریخته‌شدن در آب سرد در آب حل می‌شود و ته‌نشین نمی‌شود!

این روش را نیز در آزمایشگاه عسل یاس به طور دقیق مورد آزمون قرار دادیم و عسل‌های طبیعی با میزان رطوبت مختلف همچون عسل کنار ایرانی، عسل گون گز و عسل مرکبات و یک نمونه عسل تقلبی را در لیوان‌های آب سرد ریختیم و نتیجه بدین صورت بود که عسل‌های کنار ایرانی، عسل گون گز و عسل تقلبی در آب سرد حل نشدند و در ته لیوان ته‌نشین شد اما عسل مرکبات به‌آرامی در آب سرد حل شد و مقداری هم در ته لیوان ته‌نشین شد.

با انجام این آزمون مشخص شد که آزمون تشخیص عسل با آب سرد روش دقیقی برای تشخیص عسل طبیعی از عسل تقلبی نیست و میزان حل‌شدن عسل در آب سرد به میزان رطوبت و غلظت عسل بستگی دارد. در عسل‌های کنار ایرانی، عسل گون گز و عسل تقلبی که میزان رطوبت آن کمتر از ۱۶ درصد بود عسل در آب سرد حل نشد و در عسل مرکبات که رطوبت بالایی داشت مقداری از آن در آب سرد حل شد. و بر اساس این آزمایش خانگی می‌توان نتیجه گرفت که آزمون تست عسل با آب سرد کارایی لازم برای تعیین طبیعی بودن عسل را ندارد.

نتیجه‌گیری: بر اساس آزمون تشخیص عسل طبیعی با آب سرد نمی‌توان کیفیت و طبیعی بودن عسل را تعیین کرد و میزان حل‌شدن عسل در آب به میزان رطوبت عسل بستگی دارد و عسل‌های تقلبی که در بازار وجود دارد میزان رطوبت پایین و مشابه با عسل طبیعی دارند و همانند عسل‌های طبیعی در آب سرد حل نمی‌شوند اما عسل‌های کاملاً طبیعی همچون عسل مرکبات، عسل کلزا، عسل نمدار و یا عسل چندگیاه جنگل که دارای رطوبت بالاتری هستند در آب سرد تا حدودی قابل حل هستند و این آزمون خانگی نیز روش دقیقی برای کیفیت‌سنجی عسل نیست و مبنای علمی ندارد!!

تشخیص عسل با دستمال‌کاغذی

تشخیص عسل طبیعی با دستمال‌کاغذی یا پارچه سفید یا حتی کاغذ سفید یکی دیگر از روش‌های خانگی و به‌ظاهر کاربردی برای تشخیص عسل طبیعی است که در فضای مجازی و به‌ویژه کلیپ‌های یوتیوب به زبان عربی و انگلیسی زیاد دیده می‌شود.

روش آزمون به این صورت است که یک قطره عسل را بر روی یک دستمال‌کاغذی یا پارچه و یا یک کاغذ سفید بریزید و در عسل‌های طبیعی جذب پارچه یا دستمال‌کاغذی نمی‌شود در حالی که عسل تقلبی نم پس داده و در قسمت پشت دستمال‌کاغذی نفوذ می‌کند.

برای صحت سنجی و تعیین میزان کارایی و دقت این آزمون! این روش را در آزمایشگاه عسل یاس آزمایش کردیم و چند نمونه عسل طبیعی و عسل تقلبی را برای این آزمون در نظر گرفتیم و یک قطره از هریک از عسل‌ها را بر روی دستمال‌کاغذی ریختیم و نتیجه آزمایش را مورد بررسی قرار دادیم. بر اساس این آزمایش هیچ تفاوتی در میزان نفوذ عسل به دستمال‌کاغذی مشاهده نشد.

نتیجه‌گیری: بر اساس آزمون تشخیص عسل با دستمال‌کاغذی نمی‌توانیم طبیعی بودن و کیفیت عسل را مشخص کنیم و میزان نفوذ عسل به دستمال‌کاغذی ارتباط مستقیمی به میزان رطوبت و غلظت و همچنین گرانروی عسل دارد و از آن جایی که در عسل تقلبی میزان رطوبت مشابه با عسل طبیعی است بر اساس این آزمون نمی‌توانیم عسل طبیعی از عسل تقلبی را تعیین کنیم و این آزمون کارایی و دقت لازم برای کیفیت‌سنجی و اصالت‌سنجی عسل طبیعی را ندارد!

 تشخیص عسل با مورچه

تشخیص عسل با مورچه یکی از روش‌های بسیار جذاب و کاربردی است که در سایت‌ها و برخی از پیج‌های اینستاگرامی ارائه می‌شود و ادعا می‌شود با این روش می‌توان طبیعی بودن عسل را تشخیص داد. روش آزمون به این صورت است که یک قطره عسل را روی زمین بریزید اگر مورچه دور آن جمع شد آن عسل غیرطبیعی و تقلبی است اما اگر مورچه‌ها به آن نزدیک نشوند آن عسل طبیعی و باکیفیت است چون برخی بر این باور هستند که در عسل طبیعی ترکیباتی وجود دارد که باعث دفع مورچه می‌شود.

برای صحت سنجی و میزان دقت تشخیص عسل با مورچه این روش را در آزمایشگاه عسل یاس مورد آزمون قرار دادیم و چند نمونه عسل طبیعی و یک نمونه عسل تقلبی مورد آزمون قرار گفت. با بررسی نمونه‌ها مشخص شد که در اطراف تمامی نمونه‌های عسل طبیعی و عسل تقلبی مورچه جمع شد.

نتیجه‌گیری: واقعیت این است که بر اساس تست مورچه نمی‌توان کیفیت و طبیعی یا تقلبی بودن عسل را تشخیص داد و این روش با خطای زیادی همراه است زیرا به لحاظ علمی هیچ ارتباطی بین جذب مورچه به عسل طبیعی و تقلبی وجود ندارد. گاهی اوقات شما یک ظرف عسل را در کابینت قرار می‌دهید به‌هیچ‌وجه مورچه به آن جذب نمی‌شود؛ اما همان ظرف عسل پر از مورچه می‌شود. اگرچه در بیشتر موارد در انبارهای عسل در کارگاه‌ها و یا کارخانه‌های بسته‌بندی عسل و یا حتی در زنبورستان‌ها مشاهده شده است که مورچه جذب عسل نشده است؛ اما در مواردی بسیاری هم مشاهده می‌شود که بر روی ظرف عسل پر از مورچه شده است در نتیجه نمی‌توان به‌صورت دقیق و علمی کیفیت عسل را بر اساس آزمون مورچه تعیین کرد.

تشخیص عسل با آب ولرم و تشکیل کف

تشخیص عسل طبیعی با آب ولرم و تشکیل کف یکی از روش‌های بسیار ترند این روزهای پیج اینستاگرامی است که بر اساس یک کلیپ خارجی که ادعا می‌کند با استفاده از روش هم‌زدن عسل با آب ولرم و تشکیل کف می‌توان کیفیت و طبیعی بودن عسل را تشخیص داد. این روش در پیج‌های اینستاگرامی عسل فروش‌ها و بلاگرهای عسل نیز انجام شد و ادعا می‌شود که بر اساس این روش می‌توان عسل طبیعی را از عسل تقلبی تفکیک کرد و به‌راحتی از میزان کیفیت عسل طبیعی مطلع شد.

روش آزمون به این صورت است که در یک ظرف نیم لیتر آب و دو قاشق عسل ریخته در ظرف را محکم می‌بندیم و با سرعت ظرف را تکان می‌دهیم تا عسل و آب خوب مخلوط شوند و تمامی عسل در آب حل شود بعد روی میز قرار می‌دهیم و بعد از یک دقیقه میزان کف تشکیل شده بر روی عسل را بررسی می‌کنیم و اگر کف تشکیل شده بر روی ظرف زیاد بود به این معناست که عسل ما کاملاً طبیعی و باکیفیت است و اگر میزان کف روی عسل کم و بسیار ناچیز بود به این معناست که عسل تقلبی و بی‌کیفیت است.

نتیجه‌گیری: واقعیت این است که یک سری ترکیبات آلی همچون ساپونین‌ها و اسیدهای آلی با آب واکنش نشان می‌دهد و کف تشکیل می‌شود و از آن جایی که این ترکیبات در عسل‌های طبیعی بیشتر است میزان کف تولیدی نیز بیشتر خواهد بود. البته در عسل‌های طبیعی مختلف همچون عسل کنار و آویشن در مقایسه با عسل گاو پونه و مرکبات کف تولید شده بیشتر خواهد بود و این آزمون برای تمامی عسل‌های طبیعی نتیجه یکسانی نخواهد داشت. اما در عسل‌های تقلبی که منشأ شهد گیاهان و زنبورعسل را ندارد چون ترکیبات آلی بسیار کمی دارد قاعدتاً کف بر روی عسل باقی نمی‌ماند و تا حدی می‌توان عسل‌های طبیعی را از عسل کاملاً تقلبی را با این آزمون از یکدیگر تفکیک کرد اما روش علمی و دقیق با تکرارپذیری بالا نیست و نمی‌توان به‌عنوان یک روش دقیق و علمی آن را برای همه انواع عسل بکار برد و توصیه کرد! اگرچه در مقایسه با سایر روش‌های خانگی از دقت بالاتری برخوردار است اما نمی‌تواند برای اصالت‌سنجی و کیفیت‌سنجی عسل‌های طبیعی بکار گرفته شود!

تشخیص عسل اصل با سرکه

تشخیص عسل طبیعی با سرکه یکی از روش‌های خانگی بسیار مرسوم در بین مردم است و بر این باور هستند که با چند قطره سرکه می‌توان طبیعی بودن عسل را تعیین کرد. روش آزمون به این صورت است که یک قاشق عسل با چند قطره سرکه به‌خوبی مخلوط شود و اگر کف تولید کند عسل شما تقلبی است و اگر هیچ کفی تولید نشود عسل کاملاً طبیعی است.

نتیجه‌گیری: این روش نیز به هیچ وجه دقت و کارایی لازم برای تشخیص عسل طبیعی را ندارد و با این روش نمی‌توان از کیفیت و طبیعی بودن عسل مطمئن شد.

جمع‌بندی روش‌های خانگی تشخیص عسل

روش‌های خانگی و به‌ظاهر کاربردی دیگری همچون تست عسل با خاک، کش‌آمدن عسل، تست عسل در داخل یخچال و شکرک‌زدن، تست عسل در داخل ظروف شفاف و تشکیل شش‌ضلعی و آزمون حرارت دادن عسل نیز در سایت‌ها ارائه شده است و به‌عنوان یک کارشناس عسل با سابقه ده ساله در زمینه کیفیت‌سنجی عسل‌ها در آزمایشگاه خدمت شما عرض می‌کنم که: هیچ یک از این روش‌های خانگی تشخیص عسل طبیعی کارایی و دقت لازم برای تعیین کیفیت عسل را ندارند و بر اساس این روش‌های ساده و خلاقانه نمی‌توان کیفیت و طبیعی بودن عسل را تشخیص داد.

اگر بعد از خواندن این مقاله، تشخیص عسل طبیعی به یک دغدغه ذهنی و کاری برای شما تبدیل شد؛ پیشنهاد می‌کنم در ادامه این مقاله با من همراه باشید تا به‌صورت علمی و دقیق روش تشخیص عسل طبیعی را به شما همراهان عزیز عسل یاس آموزش دهم تا از این پس بدون دغدغه بتوانید عسل طبیعی را از عسل تقلبی متمایز کنید.

دقیق‌ترین راه تشخیص عسل طبیعی چیست؟

اگر بخواهم خیلی ساده و خلاصه برای شما توضیح دهم، دقیق‌ترین روش تشخیص کیفیت و اصالت عسل این است که نمونه عسل را به یک آزمایشگاه تخصصی عسل ارسال کنید! (نه هر آزمایشگاه صنایع غذایی) در یک آزمایشگاه تخصصی تشخیص عسل آزمون‌های زیر انجام شده و به طور دقیق طبیعی و یا غیرطبیعی بودن عسل مشخص می‌شود.

اندازه‌گیری میزان قند هیدرولیز شده

اندازه‌گیری میزان ساکارز

سنجش میزان آمینواسید پرولین

بررسی فعالیت دیاستازی

اندازه‌گیری میزان هیدروکسی متیل فورفورال

ارزیابی حسی نمونه عسل توسط یک کارشناس خبره آنالیز حسی

در نهایت شما می‌توانید با تحلیل و تفسیر نتایج آزمون عسل از کیفیت و طبیعی بودن عسل آگاه شوید!

میزان ساکارز، آمینواسید پرولین و فعالیت دیاستازی بسته به نوع عسل بسیار متغیر است و می‌تواند رنج متفاوتی داشته باشد. اما به طور مختصر در اغلب عسل‌های طبیعی میزان ساکارز کمتر از ۳ درصد و هرچه میزان ساکارز کمتر باشد کیفیت عسل بالاتر است. میزان آمینواسید پرولین حداقل ۳۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم و فعالیت دیاستازی نیز حداقل ۸ واحد دیاستاز است که بسته به منشأ گیاهی عسل می‌تواند مقادیر این آزمون‌ها متفاوت باشد.

عسل یاس چگونه طبیعی بودن عسل رو تشخیص می‌دهد؟

ما برای متنوع بودن سبد محصولات عسل یاس علاوه بر زنبورستان‌های یاس، عسل باکیفیت را از زنبورداران معتمد و با سابقه خریداری می‌کنیم. با اینکه اعتماد ما به این زنبوردارها بعد از سالیان سال همکاری، بسیار زیاده اما برای ارائه محصول با بالاترین کیفیت، تمامی عسل‌هایی که وارد مجموعه یاس می‌شوند، باید تست‌های دقیق آزمایشگاهی را پشت سر بگذارند.

ما در عسل یاس از روش‌های به‌اصطلاح خانگی که هیچ اطمینانی ندارند استفاده نمی‌کنیم؛ بلکه با کمک آزمایشگاه مجهزی که در سال ۹۵ تاسیس کردیم و پرسنل خبره آن، عسل‌ها را به طور دقیق آنالیز کرده و برای بسته بندی آماده می‌کنیم.